W ostatnim czasie orzecznictwo unijne podjęło kluczową kwestię dotyczącą relacji między faktycznym dokonaniem transakcji a posiadaniem dokumentu papierowego w kontekście odliczenia podatku VAT. Spór ten koncentruje się wokół wyroku Sądu UE w sprawie T-689/24 z 11 lutego 2026 r. oraz trwającej procedury kontrolnej przed Trybunałem Sprawiedliwości (TSUE) pod sygnaturą C-167/26 RX. na wniosek Macieja Szpunara (Pierwszego rzecznika generalnego TSUE )
Wyrok Sądu UE w sprawie T-689/24: Pierwszeństwo stanu faktycznego
11 lutego 2026 r. Sąd Unii Europejskiej wydał rozstrzygnięcie w sprawie T-689/24, uznając, że polskie przepisy (art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT) są niezgodne z prawem unijnym w zakresie, w jakim uzależniają prawo do odliczenia podatku od fizycznego otrzymania faktury.
Dla przedsiębiorców oznacza to istotne ułatwienie w zarządzaniu płynnością finansową. W świetle wyroku, jeżeli transakcja została faktycznie zrealizowana w danym miesiącu, a faktura wpłynęła do odbiorcy już po jego zakończeniu (lecz przed złożeniem deklaracji), podatnik ma prawo ująć ten wydatek w rozliczeniu za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy. Jest to odejście od dotychczasowego formalizmu na rzecz uznania pierwszeństwa rzeczywistego przebiegu operacji gospodarczej.
Główne wnioski z wyroku:
- Powstanie prawa do odliczenia: Prawo to powstaje w momencie, gdy podatek staje się wymagalny, czyli w chwili dostawy towaru lub wykonania usługi.
- Rola faktury: Posiadanie faktury jest wymogiem formalnym, a nie materialnym. Jeżeli podatnik jest w stanie udowodnić innymi środkami, że transakcja miała miejsce, organ podatkowy nie powinien odmawiać prawa do odliczenia tylko z powodu braku dokumentu w danym okresie rozliczeniowym jeżeli otrzyma fakturę przed terminem odliczenia VAT w deklaracji miesięcznej lub kwartalnej (25. dnia następnego miesiąca).
- Zasada neutralności: System VAT powinien być neutralny dla przedsiębiorcy, co oznacza, że rozliczenie podatku naliczonego powinno następować równolegle z realizacją transakcji.
Praktyczny przykład zastosowania wyroku
Aby zobrazować sens tego rozstrzygnięcia, rozważmy następujący przykład:
- 30 marca: Przedsiębiorca odbiera zamówiony towar o wartości 100000 zł netto + 23000 zł VAT. Towar jest już w magazynie i jest wykorzystywany do działalności.
- 7 kwietnia: Do firmy dociera faktura wystawiona przez dostawcę.
Dotychczasowa praktyka: Zgodnie z polskimi przepisami, VAT w wysokości 23 000 zł można było odliczyć dopiero w deklaracji za kwiecień (miesiąc otrzymania faktury).
Zgodnie z wyrokiem T-689/24: Skoro towar został dostarczony w marcu, przedsiębiorca ma prawo ująć 23 000 zł VAT-u już w rozliczeniu za marzec, co pozwala na wcześniejsze rozliczenie podatku naliczonego.
Procedura kontrolna TSUE: Sprawa C-167/26 RX
Ze względu na wagę tego rozstrzygnięcia, sprawa została skierowana do ponownego zbadania przez Trybunał Sprawiedliwości pod sygnaturą C-167/26 RX. Procedura ta ma na celu sprawdzenie, czy Sąd UE w sprawie T-689/24 zachował spójność z ogólnymi zasadami prawa Unii Europejskiej.
Do czasu wydania ostatecznego wyroku przez TSUE, sytuacja prawna podatników pozostaje niepewna. Choć wyrok T-689/24 jest argumentem na korzyść podatników, jego trwałość zależy od wyniku procedury RX.
Wskazówki dla podatników, którzy dokonali wcześniejszego odliczenia
Jeżeli firma zdecydowała się na odliczenie podatku VAT przed otrzymaniem faktury, opierając się na wyroku T-689/24, zaleca się podjęcie następujących działań:
- Zabezpieczenie dowodów: Należy zgromadzić pełną dokumentację potwierdzającą datę dostawy towaru lub wykonania usługi (np. dokumenty WZ, protokoły odbioru, potwierdzenia transportowe).
- Monitorowanie sprawy RX: Ostateczne rozstrzygnięcie TSUE w sprawie C-167/26 RX będzie wiążące. W przypadku uchylenia wyroku T-689/24, konieczne może być skorygowanie deklaracji.
- Analiza ryzyka: Warto rozważyć utworzenie rezerwy na ewentualne odsetki podatkowe, gdyby Trybunał zakwestionował możliwość odliczenia VAT przed otrzymaniem faktury.
- Uzasadnienie stanowiska: W razie pytań ze strony organów podatkowych, należy wskazać na bezpośrednie stosowanie dyrektywy unijnej w świetle wyroku Sądu UE T-689/24.
Podsumowanie
Rozstrzygnięcia w sprawach T-689/24 i C-167/26 RX wyznaczają nowy kierunek w debacie nad momentem odliczania podatku VAT. Choć dążenie do prymatu rzeczywistości gospodarczej nad formalizmem jest korzystne dla przedsiębiorców, ostateczny kształt tych zasad poznamy po zakończeniu procedury przed Trybunałem Sprawiedliwości.
TCWP przy współpracy
ASFINANSE Alicja Stawowa